Aanhouden
1. In het strafrecht:
het feitelijk vasthouden van
iemand die er van verdacht
wordt een strafbaar feit te
hebben begaan.
2. In een civiele
of strafprocedure:
het uitstel van de behandeling
of de eindbeslissing van de
rechter.
Aanleg
De rechterlijke instantie
waar de behandeling van een
zaak plaatsvindt. De rechtbank
is de eerste aanleg, het gerechtshof
de tweede aanleg oftewel de
hoger-beroepsinstantie.
Aanwijzing
1. Voorschrift hoe het Openbaar
Ministerie zijn
taak moet vervullen. Er is
bijvoorbeeld een aanwijzing
over de rol van een officier
van justitie bij
risicowedstrijden in het betaald
voetbal.
2. Officieel bevel van de
minister van Justitie aan
het Openbaar Ministerie om
een zaak op een bepaalde manier
af te handelen.
Aanzegging
Bekendmaking door middel van
het uitreiken van een gerechtelijk
schrijven, bijvoorbeeld een
dagvaarding
of een kennisgeving.
Absolute competentie of bevoegdheid
Bij het uitbrengen van een
dagvaarding
spelen in het algemeen twee
vragen een rol. Ten eerste
moet altijd worden vastgesteld
welke 'soort' rechter bevoegd
is om een zaak te behandelen.
In de meeste gevallen zal
het dan gaan om vast te stellen
of men bij de 'gewone' rechter
of bij de kantonrechter
moet zijn. Dit is de vraag
van de absolute competentie.
Ten tweede moet men vaststellen
in welk arron- dissement de
rechter dient te worden benaderd.
Dit is de vraag van de relatieve
competentie.
Administratieve
afhandeling
Procedure om buiten het strafrecht
lichte (verkeers-) overtredingen
af te handelen.
Administratieve rechtspraak
Zie: Bestuursrecht
Advocaat
Raadsman
of raadsvrouw
in juridische aangelegenheden.
Een advocaat moet zijn ingeschreven
bij de rechtbank
en is ook lid van de Nederlandse
Orde van Advocaten.
Voor meer informatie: http://www.advocatenorde.nl/.
Advocaat-Generaal (A-G.)
1. Vertegenwoordiger van het
Openbaar
Ministerie bij
een gerechtshof.
Zijn taak komt overeen met
die van de officier
van justitie bij
de rechtbank.
2. Bij de Hoge
Raad: adviseur
van de Hoge Raad. Deze advocaat-generaal
werkt niet voor het Openbaar
Ministerie.
Akte
Ondertekend geschrift, dat
als bewijs kan dienen.
Alternatieve
sanctie
Een taakstraf
(werkstraf
of leerstraf)
als alternatief voor gevangenisstraf
of boete. Taakstraf is onbetaalde
arbeid die wordt opgelegd
door de strafrechter in plaats
van een gevangenisstraf. Het
werk wordt meestal verricht
in ziekenhuizen, bejaardencentra,
kinderboerderijen, sportclubs
e.d. Leerstraf is het verplicht
volgen van een cursus of training
als alternatieve straf voor
jeugdigen.
Ambtshalve toevoeging
Toewijzing door de rechter
van een advocaat
die kosteloos rechtsbijstand
verleent aan verdachten, vreemdelingen
of psychiatrische patiënten
die in bewaring zijn gesteld
(zie ook: In
bewaringstelling)
zonder dat zij daartoe zelf
een verzoek hoeven indienen.
Apppèl
Hoger
beroep; de mogelijkheid
om, als men het niet eens
is met een rechterlijke uitspraak,
een nieuwe uitspraak van een
hogere rechter te vragen. Als
een zaak bij de rechtbank
heeft gediend en hoger beroep
wordt ingesteld, dan wordt
de zaak behandeld door het
gerechtshof.
In beroep gaan bij de Hoge Raad heet 'cassatie'.
Appellant
Degene die in hoger
beroep gaat.
Arbitrage
Vorm van geschilbeslechting
waarbij niet de rechter,
maar een of meer door de partijen
zelf aangewezen scheidsrechters
(arbiters) een uitspraak doen.
Arrest
Uitspraak van een gerechtshof
of de Hoge
Raad.
Arrondissement
Rechtsgebied. Nederland is
verdeeld in negentien arrondissementen,
met elk een rechtbank
en een arrondissementsparket.
Zie ook: Ressort.
Arrondissementsparket
Het kantoor van het Openbaar
Ministerie in een
arrondissement. Op het arrondissementsparket
werken de officieren
van justitie en
ondersteunend personeel onder
leiding van een hoofdofficier
van justitie. De parketten
zijn gevestigd in dezelfde
steden als de rechtbanken.
B
Balie
Aanduiding voor de gehele
advocatuur.
Beklag
De mogelijkheid voor rechtstreeks
belanghebbenden om te klagen
als door het Openbaar
Ministerie is besloten
om een strafbaar feit niet
(verder) te vervolgen. De
beslissing om al dan niet
alsnog te vervolgen wordt
ter beoordeling aan het gerechtshof
voorgelegd.
Belanghebbende
Iemand die betrokken is bij
een besluit of geschil en
daar (rechtstreeks) belang
bij heeft.
Bemiddeling
Een alternatieve manier om
tot een oplossing van geschillen
te komen. Een onafhankelijke
deskundige bemiddelaar verleent
hulp om partijen tot elkaar
te brengen.
Benadeelde partij
Iemand die door een strafbaar
feit schade heeft ondervonden.
Een benadeelde partij kan
zich voegen
in het strafproces om als
slachtoffer schadevergoeding
van de dader vorderen.
Beroep
Zie: Hoger
beroep
Beschikking
1. Een beslissing van een
overheidsorgaan in een concreet
geval, bijvoorbeeld het verlenen
van een bouwvergunning.
2. Een rechterlijke uitspraak
in een procedure die begint
met een verzoekschrift. Een
uitspraak in een procedure
die begint met een dagvaarding,
heet een vonnis.
Beslag
Inbeslagneming van voorwerpen
waarmee straf- bare feiten
zijn gepleegd, bijvoorbeeld
omdat ze nodig zijn voor het
bewijs of omdat ze gevaarlijk
zijn (drugs, wapens). Ook
om de criminele winsten af
te romen (geld, auto s, huizen,
jachten). Dit beslag geschiedt
in opdracht van de officier
van justitie.
Bestuursorganen
Organen die belast zijn met
overheidstaken, zoals het
College van Burgemeester en
Wethouders of een bedrijfsvereniging.
Bestuursrechtspraak
Rechtspraak die zich bezighoudt
met geschillen over besluiten
van een overheidsorgaan. De
geschillen kunnen zich zowel
tussen burgers en bestuursorganen
als tussen bestuursorganen
onderling afspelen. Bestuursrecht
is de moderne benaming voor
wat vroeger administratief
recht heette.
Betekening
Uitreiking van gerechtelijke
stukken, zoals een dagvaarding,
een oproeping of een vonnis,
aan een verdachte
of een getuige.
Bewaring
Zie: Inbewaringstelling
Bewijslast
De verplichting tot het leveren
van bewijs in een proces.
Bloedproef
Het afnemen van bloed om te
zien of een automobilist onder
invloed is van alcohol of
drogerende middelen.
Bodemprocedure
Term die gebruikt wordt om
de normale procedure bij de
rechtbank
af te zetten tegen het kort
geding.
Bureau Rechtshulp
Het Bureau Rechtshulp verleent
rechtsbijstand aan burgers
met lage en midden-inkomens.
Burgerlijke
rechtshulp
Zie: Civiele
rechtspraak
C
Cassatie, in cassatie gaan
In beroep gaan
bij de Hoge Raad tegen een
beslissing van een lagere
rechter. (Zie ook: In cassatie bij de Hoge Raad)
Casseren
Het vernietigen van een uitspraak
van een lagere rechter door
de Hoge
Raad.
Cautie
Mededeling aan
de verdachte
dat hij het recht heeft om
te zwijgen.
Centrale Raad van Beroep
(CRvB) Beroepsinstantie beslist
in geschillen over sociale
verzekeringswetten en ambtenarenzaken,
nadat men in beroep is gegaan
tegen een uitspraak
van de bestuursrechter
van de rechtbank. Voor
meer informatie: Centrale Raad van Beroep
Civiele rechtspraak
Rechtspraak die zich bezighoudt
met geschillen tussen burgers
onderling, tussen bedrijven
onderling of tussen burgers
en bedrijven. Wordt soms ook
burgerlijke rechtspraak genoemd.
College van Beroep voor het bedrijfsleven
Een bestuursrechtelijk college
dat oordeelt over geschillen
op het terrein van het sociaal-economisch
bestuursrecht. Daarnaast is
het College hoger beroepsinstantie
voor uitspraken betreffende
een bepaald aantal wetten,
zoals bijvoorbeeld de Mededingingswet
en de Telecommunicatiewet.
Voor meer informatie:
College van Beroep voor het bedrijfsleven.
College
van Procureurs-Generaal
Uit vijf personen bestaand
college dat aan het hoofd
staat van het Openbaar
Ministerie.
Comparitie van partijen
Het op rechterlijk bevel persoonlijk
verschijnen van partijen voor
de rechter, meestal om tot
een schikking te komen
of nadere uitleg te geven.
Competentie
Geeft aan welke rechter bevoegd
is voor welke soort zaak.
Zie ook: Absolute
competentie.
Conclusie
van antwoord
Het eerste verweer van de
gedaagde tegen
hetgeen de eiser
stelt in een civiel
proces.
Conclusie
van repliek
Datgene wat de eiser
aanvoert ter weerlegging van
hetgeen de gedaagde
in de conclusie
van antwoord heeft
gesteld.
Conservatoir
beslag
Beslag
op goederen na toestemming
van een rechter, vooruitlopend
op een uitspraak over een
geschil.
Contra-expertise
Tegenonderzoek door een deskundige.
Contradictoir
Zaak op tegenspraak. Dit betekent
dat de gedaagde
(in het civiele
recht) of de verdachte/raadsman
van verdachte (in het strafrecht)
in de procedure is verschenen
en zijn kijk op de zaak heeft
kunnen geven.
Cumulatie
In burgerlijk
procesrecht: samenvoeging
van meerdere rechtsvorderingen.
Cumulatieve telastelegging
Dagvaarding waarin
aan de verdachte
meerdere feiten worden verweten.
Curator
1. Persoon die door de rechtbank
wordt aangewezen om op te
treden namens iemand die handelingsonbekwaam
is (onder curatele is gesteld).
2. In faillissementen is de
curator degene die het vermogen
van degene die failliet is
gegaan te gelde maakt en verdeelt
over de schuldeisers.
D
Dading
Een overeenkomst of schikking
tussen partijen waardoor de
rechter geen uitspraak meer
hoeft te doen. Het is een
contact tussen slachtoffer
en dader waarin
de schade wordt vergoed.
Dader
(Mede)pleger van een strafbaar
feit of degene die het feit
heeft uitgelokt.
Dagvaarding
Oproep om voor het gerecht
te verschijnen.
Derdenverzet
Bijzonder rechtsmiddel dat
iemand kan aanwenden wanneer
hij meent benadeeld te zijn
door een vonnis
dat tussen andere partijen
is uitgesproken.
Delict
Strafbaar feit.
Descente
Een bezichtiging door de rechter
op de plaats van het delict,
de plek waar de oorzaak van
het geschil zichtbaar is of
waar het geschil zich afspeelt
( plaatsopneming ).
Dingtalen
Het mondeling bepleiten van
de zaak door partijen in een
civiel
proces.
Discretionaire bevoegdheid
De vrije beslissingsruimte
van de rechter.
Doodslag
Het iemand van het leven beroven
zonder dat sprake is van een
van tevoren beraamd plan.
Wel moet er opzet in het spel
zijn want anders is het hoogstens
dood door schuld. De maximumstraf
voor doodslag is vijftien
jaar gevangenisstraf. Zie
ook: Moord.
Dupliek
Het antwoord van de gedaagde
op de conclusie van repliek
door de eiser (civiele zaken)
Dwangmiddelen
1. Middelen die bij een strafrechtelijk
onderzoek kunnen worden gebruikt
tegen de wil van de verdachte.
Bijvoorbeeld: fouilleren,
arresteren, huiszoeking.
2. Pressiemiddelen ter uitoefening
van bestuursdwang om naleving
van wettelijke voorschriften
te bewerkstelligen.
Dwangsom
Bedrag dat iemand moet betalen
als hij niet voldoet aan een
verplichting die hem door
de rechter is opgelegd.
E
Eed
van belofte
Plechtige verklaring van een
getuige op
de zitting dat hij de waarheid
zal spreken. Hij is dit verplicht.
Als hij opzettelijk een valse
verklaring aflegt, maakt hij
zich schuldig aan meineed.
Economische politierechter
Strafrechter die beslist over
economische vergrijpen, zoals
overtreding van de winkelsluitingswet
of de warenwet.
Eenvoudig
/ enkelvoudig delict
Lichtste vorm van een delict,
bijvoorbeeld diefstal.
Eerste instantie
(eerste aanleg) - Gerecht
waar iemand begint met een
procedure. Meestal is
dat de rechtbank.
Eerste en enige instantie
Procedure zonder de mogelijkheid
om in
beroep te gaan.
Eis
Straf die de verdachte
volgens de officier van justitie
zou moeten krijgen.
Eiser
Degene die een (civiele) procedure
begint, in tegenstelling tot
de gedaagde.
Elektronisch toezicht
Zie: Huisarrest
Enkelvoudige kamer
Zitting met één
rechter die rechtspreekt (politierechter,
kinderrechter,
president
in kort geding en economische
politierechter).
Zie ook: Meervoudige
kamer.
Executie van een vonnis
Tenuitvoerlegging van een
arrest,
vonnis
of beschikking,
eventueel met behulp van een
deurwaarder.
Executoriaal beslag
Handeling van de deurwaarder
om bepaalde voorwerpen of
gelden aan de macht van de
verliezende partij te onttrekken
zodat daarmee degene die door
de rechter in het gelijk is
gesteld zijn voorwerpen terug
krijgt of zijn schuld betaald
krijgt.
Ex nunc
Vanaf nu. Beoordeling ex nunc
is een beoordeling vanuit
de huidige situatie niet naar
de situatie ten tijde van
de gebeurtenis.
Ex
tunc
Vanaf toen. Beoordeling ex
tunc is een beoordeling naar
de situatie van toen de gebeurtenis
plaats vond.
Executoriale titel
Vorm waarin een afschrift
van een rechterlijk vonnis
is opgemaakt, zodat de gerechtsdeurwaarder
het vonnis ten uitvoer kan
leggen. Een vonnis
in executoriale vorm begint
altijd met de woorden "In
naam der koningin".
Exploot
(of exploit) - Verzamelnaam
voor officiële stukken die
uitsluitend door een gerechtsdeurwaarder
kunnen worden uitgebracht,
bijvoorbeeld een dagvaarding.
F
Formeel recht
Regels die aangeven op welke
wijze een proces moet worden
gevoerd.
Forum
Gerecht, rechterlijk
college.
Fourneren
Het overleggen van de procesdossiers
aan de rechter met het doel
om een vonnis
te krijgen.
G
Gedaagde
In civiel
recht: degene tegen
wie een eis
of vordering wordt gericht.
Tegenpartij van de eiser.
Gedetineerde
Gevangene.
Gelaedeerde
Iemand die nadeel heeft ondervonden
door een onrechtmatige daad.
Gemachtigde
Iemand die als vertegenwoordiger
namens een partij optreedt
in de procedure.
Geopposeerde
Tegenpartij in een civiele
procedure. Zie
ook: Verzet.
Gerecht
Rechtsprekende
instantie. Bijvoorbeeld: rechtbank,
gerechtshof,
Hoge
Raad.
Gerechtelijk
vooronderzoek
-
Fase in het onderzoek van
een strafrechtszaak, waarin
een rechter, rechter-commissaris
genoemd, het onderzoek leidt. Deze
fase gaat aan de zitting vooraf.
Gerechtsauditeur
opleidingsfunctie voor juristen
die rechter willen worden
of (bij Hoge
Raad en Gerechtshoven)
ondersteunende functie.
Gerechtshof
Gerecht dat zaken in hoger
beroep behandelt.
Nederland kent vijf gerechtshoven.
Zie ook: kaart
gerechtelijke indeling.
Gerechtssecretaris
1. Opleidingsfunctie voor
juristen die rechter willen
worden.
2. Ondersteunende functie
bij Hoge
Raad en Centrale
Raad van Beroep.
Gerekestreerde
Wederpartij van de verzoeker
in een verzoekschriftprocedure.
Getuige à� charge
Getuige in een strafproces
die wordt opgeroepen door
de officier
van justitie. Deze
legt in de regel een verklaring
af die belastend is voor de
verdachte.
Getuige à� decharge
Getuige in een strafproces
die is opgeroepen door de
verdachte
of zijn advocaat.
Deze getuige zal in het algemeen
ontlastende verklaringen afleggen.
Gevangenhouding
Vorm van voorlopige
hechtenis. Daaraan
vooraf gaat de door de rechter-commissaris
bevolen bewaring.
De beslissing over gevangenhouding
en de verlenging daarvan wordt
door de raadkamer
van de rechtbank
gegeven. De gevangenhouding
van maximaal dertig dagen
kan twee maal worden verlengd.
Grief
Bezwaar dat in (hoger)
beroep wordt aangevoerd.
Griffier
Persoon die een verslag maakt
van de zitting en de rechter
ondersteunt bij het schrijven
van een vonnis.
Griffierecht
Bedrag dat aan een gerecht
moet worden betaald wanneer
men een civiele
of bestuursrechtszaak
start. Zie ook: de
kosten van een procedure.
Grondwet
In de Grondwet is de parlementaire
democratie verankerd. De Grondwet
regelt de bevoegdheden van
het parlement, de ministers
en de Koningin. Daarin staat
ook hoe gemeenten en provincies
moeten functioneren, hoe wetten
worden gemaakt en hoe de rechtspraak
in zijn werk gaat. Maar belangrijk
is ook dat de grondrechten
en plichten van alle Nederlanders
in de Grondwet staan opgenomen.
Grosse
Een gewaarmerkt afschrift
van een vonnis
dat voor de partijen
bestemd is.
H
HALT
Afkorting voor Het Alternatief.
Het Halt-bureau
kan onbetaald werk opdragen
als alternatief voor een boete
of gevangenisstraf bij kleine
vergrijpen zoals vernielingen
of diefstalletjes onbetaald
werk opdragen. Halt is er
alleen voor jeugdige daders.
Het werk dat moet worden gedaan
heeft zoveel mogelijk te maken
met de aangerichte schade,
bijvoorbeeld het verwijderen
van graffiti. Als het werk
goed is gedaan, is daarmee
de zaak afgedaan en volgt
er geen oproep meer om voor
de kinderrechter
te verschijnen.
Handelsnaamrecht
Het handelsnaamrecht (handelsnaamwet)
biedt bescherming aan het
voeren van een handelsnaam
van een onderneming in een
bepaald gebied of gedeelte
van een gebied voor een bepaalde
categorie van diensten of
waren. Een handelsnaam wordt
geregistreerd in het handelsregister
bij de Kamer van Koophandel
in uw regio. De handelsnaam
mag niet misleidend zijn omtrent
het eigendom of de rechtsvorm
van de onderneming. Tevens
is een vereiste dat de handelsnaam
zich enigszins moet onderscheiden
om voor bescherming in aanmerking
te kunnen komen. Een bakkerij
die als handelsnaam Bakker
voert kan niet als zodanig
beschermd worden. Het handelsnaamrecht
biedt geen bescherming aan
logo's en/of tekens. Het handelsnaamrecht
verkrijgt u door het handeldrijven
zelf, niet door een inschrijving
bij de Kamer van koophandel.
Hechtenis
Vorm van vrijheidstraf, die
bijvoorbeeld wordt opgelegd
bij overtredingen of bij het
niet betalen van een boete.
Zie ook Huis
van Bewaring.
Heenzenden
Het vrijlaten van verdachten
die in voorlopige
hechtenis zitten
of van veroordeelden die hun
straf bijna hebben uitgezeten.
Heenzendingen vinden plaats
als er te weinig cellen zijn.
Herziening
Buitengewoon rechtsmiddel
tegen onherroepelijke veroordelingen
in strafzaken. Kan bij de
Hoge
Raad worden aangevraagd
wanneer zich nieuwe feiten
en omstandigheden (novum)
hebben voorgedaan die niet
bekend waren ten tijde van
de behandeling van de zaak.
Hof / hoven
-
Zie: Gerechtshof.
Hoge
Raad
Hoogste rechtscollege in Nederland.
De Hoge Raad stelt niet meer
zelf de feiten vast, maar
bekijkt of het gerechtshof
bij zijn beslissing het recht
goed heeft toegepast. Voor
meer informatie: De
Hoge Raad der Nederlanden.
Hoger
beroep
Het opnieuw behandelen
van een zaak door een hogere
rechter.
Huisarrest
Experiment waarbij een veroordeelde
zijn straf thuis mag uitzitten.
Door een elektronische chip
in een niet te verwijderen
enkelband kan op afstand worden
gecontroleerd of een veroordeelde
zich aan zijn huisarrest houdt.
Wordt ook 'elektronisch toezicht'
genoemd.
Huis van bewaring
Gebouw waar verdachten
zitten die nog niet zijn voorgekomen
en die in voorlopige
hechtenis zitten.
Ook bestemd voor personen
die een licht vergrijp hebben
begaan en daarvoor een hechtenisstraf
kregen en voor passanten die
wachten op een plek in een
TBS-kliniek.
Huiszoeking
Het doorzoeken van een woning
om goederen in beslag te nemen.
Hulpofficier van justitie
Hogere politieman met speciale
opleiding en speciale bevoegdheden
die bij opsporing en vervolging het
Openbaar
Ministerie assisteert.
Huwelijksgoederenregister
Openbaar register bij de rechtbank
waarin de huwelijkse voorwaarden
zijn vermeld.
I
Immateriele
schade
Schade die veroorzaakt wordt
door verdriet, smart of geestelijk
gemis. Deze schade is (in
tegenstelling tot materiele
schade) niet direct
in geld uit te drukken. De
vergoeding die wordt uitgekeerd
om immateriele schade te vergoeden
heet smartengeld.
Inbewaringstelling
1. In het strafrecht: voorlopige
hechtenis in opdracht
van de rechter-commissaris;
2. In het vreemdelingenrecht:
opsluiting van iemand die
niet over geldige verblijfspapieren
beschikt;
3. In het kader van de Wet
Bijzondere Opneming Psychiatrische
Ziekenhuizen: gedwongen opname
in een psychiatrische inrichting
van iemand die psychisch gestoord
is en een gevaar vormt voor
zichzelf of zijn omgeving.
Incidenteel
tussengeschil
Voorval in een procedure dat
de gewone voortgang van het
proces ophoudt.
Incidenteel appèl
Hoger
beroep, ingesteld
nadat de wederpartij ook al
appel
heeft ingesteld tegen dezelfde
beslissing.
Inlichtingencomparitie
Het op bevel van de rechter
verschijnen van partijen om
inlichtingen te geven.
Insolventie
Staat waarin een persoon of
onderneming niet aan zijn
financiële verplichtingen
kan voldoen. Gaat soms vooraf
aan faillissement.
Interlocutoir vonnis
Tussenvonnis waarbij
de rechter een bewijsopdracht,
persoonlijke verschijning
van partijen, nadere inlichtingen
of onderzoek beveelt waarvan
de
