Aanhouden
1. In het strafrecht:
het feitelijk vasthouden van
iemand die er van verdacht
wordt een strafbaar feit te
hebben begaan.
2. In een civiele
of strafprocedure:
het uitstel van de behandeling
of de eindbeslissing van de
rechter.
Aanleg
De rechterlijke instantie
waar de behandeling van een
zaak plaatsvindt. De rechtbank
is de eerste aanleg, het gerechtshof
de tweede aanleg oftewel de
hoger-beroepsinstantie.
Aanwijzing
1. Voorschrift hoe het Openbaar
Ministerie zijn
taak moet vervullen. Er is
bijvoorbeeld een aanwijzing
over de rol van een officier
van justitie bij
risicowedstrijden in het betaald
voetbal.
2. Officieel bevel van de
minister van Justitie aan
het Openbaar Ministerie om
een zaak op een bepaalde manier
af te handelen.
Aanzegging
Bekendmaking door middel van
het uitreiken van een gerechtelijk
schrijven, bijvoorbeeld een
dagvaarding
of een kennisgeving.
Absolute competentie of bevoegdheid
Bij het uitbrengen van een
dagvaarding
spelen in het algemeen twee
vragen een rol. Ten eerste
moet altijd worden vastgesteld
welke 'soort' rechter bevoegd
is om een zaak te behandelen.
In de meeste gevallen zal
het dan gaan om vast te stellen
of men bij de 'gewone' rechter
of bij de kantonrechter
moet zijn. Dit is de vraag
van de absolute competentie.
Ten tweede moet men vaststellen
in welk arron- dissement de
rechter dient te worden benaderd.
Dit is de vraag van de relatieve
competentie.
Administratieve
afhandeling
Procedure om buiten het strafrecht
lichte (verkeers-) overtredingen
af te handelen.
Administratieve rechtspraak
Zie: Bestuursrecht
Advocaat
Raadsman
of raadsvrouw
in juridische aangelegenheden.
Een advocaat moet zijn ingeschreven
bij de rechtbank
en is ook lid van de Nederlandse
Orde van Advocaten.
Voor meer informatie: http://www.advocatenorde.nl/.
Advocaat-Generaal (A-G.)
1. Vertegenwoordiger van het
Openbaar
Ministerie bij
een gerechtshof.
Zijn taak komt overeen met
die van de officier
van justitie bij
de rechtbank.
2. Bij de Hoge
Raad: adviseur
van de Hoge Raad. Deze advocaat-generaal
werkt niet voor het Openbaar
Ministerie.
Akte
Ondertekend geschrift, dat
als bewijs kan dienen.
Alternatieve
sanctie
Een taakstraf
(werkstraf
of leerstraf)
als alternatief voor gevangenisstraf
of boete. Taakstraf is onbetaalde
arbeid die wordt opgelegd
door de strafrechter in plaats
van een gevangenisstraf. Het
werk wordt meestal verricht
in ziekenhuizen, bejaardencentra,
kinderboerderijen, sportclubs
e.d. Leerstraf is het verplicht
volgen van een cursus of training
als alternatieve straf voor
jeugdigen.
Ambtshalve toevoeging
Toewijzing door de rechter
van een advocaat
die kosteloos rechtsbijstand
verleent aan verdachten, vreemdelingen
of psychiatrische patiënten
die in bewaring zijn gesteld
(zie ook: In
bewaringstelling)
zonder dat zij daartoe zelf
een verzoek hoeven indienen.
Apppèl
Hoger
beroep; de mogelijkheid
om, als men het niet eens
is met een rechterlijke uitspraak,
een nieuwe uitspraak van een
hogere rechter te vragen. Als
een zaak bij de rechtbank
heeft gediend en hoger beroep
wordt ingesteld, dan wordt
de zaak behandeld door het
gerechtshof.
In beroep gaan bij de Hoge Raad heet 'cassatie'.
Appellant
Degene die in hoger
beroep gaat.
Arbitrage
Vorm van geschilbeslechting
waarbij niet de rechter,
maar een of meer door de partijen
zelf aangewezen scheidsrechters
(arbiters) een uitspraak doen.
Arrest
Uitspraak van een gerechtshof
of de Hoge
Raad.
Arrondissement
Rechtsgebied. Nederland is
verdeeld in negentien arrondissementen,
met elk een rechtbank
en een arrondissementsparket.
Zie ook: Ressort.
Arrondissementsparket
Het kantoor van het Openbaar
Ministerie in een
arrondissement. Op het arrondissementsparket
werken de officieren
van justitie en
ondersteunend personeel onder
leiding van een hoofdofficier
van justitie. De parketten
zijn gevestigd in dezelfde
steden als de rechtbanken.
B
Balie
Aanduiding voor de gehele
advocatuur.
Beklag
De mogelijkheid voor rechtstreeks
belanghebbenden om te klagen
als door het Openbaar
Ministerie is besloten
om een strafbaar feit niet
(verder) te vervolgen. De
beslissing om al dan niet
alsnog te vervolgen wordt
ter beoordeling aan het gerechtshof
voorgelegd.
Belanghebbende
Iemand die betrokken is bij
een besluit of geschil en
daar (rechtstreeks) belang
bij heeft.
Bemiddeling
Een alternatieve manier om
tot een oplossing van geschillen
te komen. Een onafhankelijke
deskundige bemiddelaar verleent
hulp om partijen tot elkaar
te brengen.
Benadeelde partij
Iemand die door een strafbaar
feit schade heeft ondervonden.
Een benadeelde partij kan
zich voegen
in het strafproces om als
slachtoffer schadevergoeding
van de dader vorderen.
Beroep
Zie: Hoger
beroep
Beschikking
1. Een beslissing van een
overheidsorgaan in een concreet
geval, bijvoorbeeld het verlenen
van een bouwvergunning.
2. Een rechterlijke uitspraak
in een procedure die begint
met een verzoekschrift. Een
uitspraak in een procedure
die begint met een dagvaarding,
heet een vonnis.
Beslag
Inbeslagneming van voorwerpen
waarmee straf- bare feiten
zijn gepleegd, bijvoorbeeld
omdat ze nodig zijn voor het
bewijs of omdat ze gevaarlijk
zijn (drugs, wapens). Ook
om de criminele winsten af
te romen (geld, auto s, huizen,
jachten). Dit beslag geschiedt
in opdracht van de officier
van justitie.
Bestuursorganen
Organen die belast zijn met
overheidstaken, zoals het
College van Burgemeester en
Wethouders of een bedrijfsvereniging.
Bestuursrechtspraak
Rechtspraak die zich bezighoudt
met geschillen over besluiten
van een overheidsorgaan. De
geschillen kunnen zich zowel
tussen burgers en bestuursorganen
als tussen bestuursorganen
onderling afspelen. Bestuursrecht
is de moderne benaming voor
wat vroeger administratief
recht heette.
Betekening
Uitreiking van gerechtelijke
stukken, zoals een dagvaarding,
een oproeping of een vonnis,
aan een verdachte
of een getuige.
Bewaring
Zie: Inbewaringstelling
Bewijslast
De verplichting tot het leveren
van bewijs in een proces.
Bloedproef
Het afnemen van bloed om te
zien of een automobilist onder
invloed is van alcohol of
drogerende middelen.
Bodemprocedure
Term die gebruikt wordt om
de normale procedure bij de
rechtbank
af te zetten tegen het kort
geding.
Bureau Rechtshulp
Het Bureau Rechtshulp verleent
rechtsbijstand aan burgers
met lage en midden-inkomens.
Burgerlijke
rechtshulp
Zie: Civiele
rechtspraak
C
Cassatie, in cassatie gaan
In beroep gaan
bij de Hoge Raad tegen een
beslissing van een lagere
rechter. (Zie ook: In cassatie bij de Hoge Raad)
Casseren
Het vernietigen van een uitspraak
van een lagere rechter door
de Hoge
Raad.
Cautie
Mededeling aan
de verdachte
dat hij het recht heeft om
te zwijgen.
Centrale Raad van Beroep
(CRvB) Beroepsinstantie beslist
in geschillen over sociale
verzekeringswetten en ambtenarenzaken,
nadat men in beroep is gegaan
tegen een uitspraak
van de bestuursrechter
van de rechtbank. Voor
meer informatie: Centrale Raad van Beroep
Civiele rechtspraak
Rechtspraak die zich bezighoudt
met geschillen tussen burgers
onderling, tussen bedrijven
onderling of tussen burgers
en bedrijven. Wordt soms ook
burgerlijke rechtspraak genoemd.
College van Beroep voor het bedrijfsleven
Een bestuursrechtelijk college
dat oordeelt over geschillen
op het terrein van het sociaal-economisch
bestuursrecht. Daarnaast is
het College hoger beroepsinstantie
voor uitspraken betreffende
een bepaald aantal wetten,
zoals bijvoorbeeld de Mededingingswet
en de Telecommunicatiewet.
Voor meer informatie:
College van Beroep voor het bedrijfsleven.
College
van Procureurs-Generaal
Uit vijf personen bestaand
college dat aan het hoofd
staat van het Openbaar
Ministerie.
Comparitie van partijen
Het op rechterlijk bevel persoonlijk
verschijnen van partijen voor
de rechter, meestal om tot
een schikking te komen
of nadere uitleg te geven.
Competentie
Geeft aan welke rechter bevoegd
is voor welke soort zaak.
Zie ook: Absolute
competentie.
Conclusie
van antwoord
Het eerste verweer van de
gedaagde tegen
hetgeen de eiser
stelt in een civiel
proces.
Conclusie
van repliek
Datgene wat de eiser
aanvoert ter weerlegging van
hetgeen de gedaagde
in de conclusie
van antwoord heeft
gesteld.
Conservatoir
beslag
Beslag
op goederen na toestemming
van een rechter, vooruitlopend
op een uitspraak over een
geschil.
Contra-expertise
Tegenonderzoek door een deskundige.
Contradictoir
Zaak op tegenspraak. Dit betekent
dat de gedaagde
(in het civiele
recht) of de verdachte/raadsman
van verdachte (in het strafrecht)
in de procedure is verschenen
en zijn kijk op de zaak heeft
kunnen geven.
Cumulatie
In burgerlijk
procesrecht: samenvoeging
van meerdere rechtsvorderingen.
Cumulatieve telastelegging
Dagvaarding waarin
aan de verdachte
meerdere feiten worden verweten.
Curator
1. Persoon die door de rechtbank
wordt aangewezen om op te
treden namens iemand die handelingsonbekwaam
is (onder curatele is gesteld).
2. In faillissementen is de
curator degene die het vermogen
van degene die failliet is
gegaan te gelde maakt en verdeelt
over de schuldeisers.
D
Dading
Een overeenkomst of schikking
tussen partijen waardoor de
rechter geen uitspraak meer
hoeft te doen. Het is een
contact tussen slachtoffer
en dader waarin
de schade wordt vergoed.
Dader
(Mede)pleger van een strafbaar
feit of degene die het feit
heeft uitgelokt.
Dagvaarding
Oproep om voor het gerecht
te verschijnen.
Derdenverzet
Bijzonder rechtsmiddel dat
iemand kan aanwenden wanneer
hij meent benadeeld te zijn
door een vonnis
dat tussen andere partijen
is uitgesproken.
Delict
Strafbaar feit.
Descente
Een bezichtiging door de rechter
op de plaats van het delict,
de plek waar de oorzaak van
het geschil zichtbaar is of
waar het geschil zich afspeelt
( plaatsopneming ).
Dingtalen
Het mondeling bepleiten van
de zaak door partijen in een
civiel
proces.
Discretionaire bevoegdheid
De vrije beslissingsruimte
van de rechter.
Doodslag
Het iemand van het leven beroven
zonder dat sprake is van een
van tevoren beraamd plan.
Wel moet er opzet in het spel
zijn want anders is het hoogstens
dood door schuld. De maximumstraf
voor doodslag is vijftien
jaar gevangenisstraf. Zie
ook: Moord.
Dupliek
Het antwoord van de gedaagde
op de conclusie van repliek
door de eiser (civiele zaken)
Dwangmiddelen
1. Middelen die bij een strafrechtelijk
onderzoek kunnen worden gebruikt
tegen de wil van de verdachte.
Bijvoorbeeld: fouilleren,
arresteren, huiszoeking.
2. Pressiemiddelen ter uitoefening
van bestuursdwang om naleving
van wettelijke voorschriften
te bewerkstelligen.
Dwangsom
Bedrag dat iemand moet betalen
als hij niet voldoet aan een
verplichting die hem door
de rechter is opgelegd.
E
Eed
van belofte
Plechtige verklaring van een
getuige op
de zitting dat hij de waarheid
zal spreken. Hij is dit verplicht.
Als hij opzettelijk een valse
verklaring aflegt, maakt hij
zich schuldig aan meineed.
Economische politierechter
Strafrechter die beslist over
economische vergrijpen, zoals
overtreding van de winkelsluitingswet
of de warenwet.
Eenvoudig
/ enkelvoudig delict
Lichtste vorm van een delict,
bijvoorbeeld diefstal.
Eerste instantie
(eerste aanleg) - Gerecht
waar iemand begint met een
procedure. Meestal is
dat de rechtbank.
Eerste en enige instantie
Procedure zonder de mogelijkheid
om in
beroep te gaan.
Eis
Straf die de verdachte
volgens de officier van justitie
zou moeten krijgen.
Eiser
Degene die een (civiele) procedure
begint, in tegenstelling tot
de gedaagde.
Elektronisch toezicht
Zie: Huisarrest
Enkelvoudige kamer
Zitting met één
rechter die rechtspreekt (politierechter,
kinderrechter,
president
in kort geding en economische
politierechter).
Zie ook: Meervoudige
kamer.
Executie van een vonnis
Tenuitvoerlegging van een
arrest,
vonnis
of beschikking,
eventueel met behulp van een
deurwaarder.
Executoriaal beslag
Handeling van de deurwaarder
om bepaalde voorwerpen of
gelden aan de macht van de
verliezende partij te onttrekken
zodat daarmee degene die door
de rechter in het gelijk is
gesteld zijn voorwerpen terug
krijgt of zijn schuld betaald
krijgt.
Ex nunc
Vanaf nu. Beoordeling ex nunc
is een beoordeling vanuit
de huidige situatie niet naar
de situatie ten tijde van
de gebeurtenis.
Ex
tunc
Vanaf toen. Beoordeling ex
tunc is een beoordeling naar
de situatie van toen de gebeurtenis
plaats vond.
Executoriale titel
Vorm waarin een afschrift
van een rechterlijk vonnis
is opgemaakt, zodat de gerechtsdeurwaarder
het vonnis ten uitvoer kan
leggen. Een vonnis
in executoriale vorm begint
altijd met de woorden "In
naam der koningin".
Exploot
(of exploit) - Verzamelnaam
voor officiële stukken die
uitsluitend door een gerechtsdeurwaarder
kunnen worden uitgebracht,
bijvoorbeeld een dagvaarding.
F
Formeel recht
Regels die aangeven op welke
wijze een proces moet worden
gevoerd.
Forum
Gerecht, rechterlijk
college.
Fourneren
Het overleggen van de procesdossiers
aan de rechter met het doel
om een vonnis
te krijgen.
G
Gedaagde
In civiel
recht: degene tegen
wie een eis
of vordering wordt gericht.
Tegenpartij van de eiser.
Gedetineerde
Gevangene.
Gelaedeerde
Iemand die nadeel heeft ondervonden
door een onrechtmatige daad.
Gemachtigde
Iemand die als vertegenwoordiger
namens een partij optreedt
in de procedure.
Geopposeerde
Tegenpartij in een civiele
procedure. Zie
ook: Verzet.
Gerecht
Rechtsprekende
instantie. Bijvoorbeeld: rechtbank,
gerechtshof,
Hoge
Raad.
Gerechtelijk
vooronderzoek
-
Fase in het onderzoek van
een strafrechtszaak, waarin
een rechter, rechter-commissaris
genoemd, het onderzoek leidt. Deze
fase gaat aan de zitting vooraf.
Gerechtsauditeur
opleidingsfunctie voor juristen
die rechter willen worden
of (bij Hoge
Raad en Gerechtshoven)
ondersteunende functie.
Gerechtshof
Gerecht dat zaken in hoger
beroep behandelt.
Nederland kent vijf gerechtshoven.
Zie ook: kaart
gerechtelijke indeling.
Gerechtssecretaris
1. Opleidingsfunctie voor
juristen die rechter willen
worden.
2. Ondersteunende functie
bij Hoge
Raad en Centrale
Raad van Beroep.
Gerekestreerde
Wederpartij van de verzoeker
in een verzoekschriftprocedure.
Getuige à charge
Getuige in een strafproces
die wordt opgeroepen door
de officier
van justitie. Deze
legt in de regel een verklaring
af die belastend is voor de
verdachte.
Getuige à decharge
Getuige in een strafproces
die is opgeroepen door de
verdachte
of zijn advocaat.
Deze getuige zal in het algemeen
ontlastende verklaringen afleggen.
Gevangenhouding
Vorm van voorlopige
hechtenis. Daaraan
vooraf gaat de door de rechter-commissaris
bevolen bewaring.
De beslissing over gevangenhouding
en de verlenging daarvan wordt
door de raadkamer
van de rechtbank
gegeven. De gevangenhouding
van maximaal dertig dagen
kan twee maal worden verlengd.
Grief
Bezwaar dat in (hoger)
beroep wordt aangevoerd.
Griffier
Persoon die een verslag maakt
van de zitting en de rechter
ondersteunt bij het schrijven
van een vonnis.
Griffierecht
Bedrag dat aan een gerecht
moet worden betaald wanneer
men een civiele
of bestuursrechtszaak
start. Zie ook: de
kosten van een procedure.
Grondwet
In de Grondwet is de parlementaire
democratie verankerd. De Grondwet
regelt de bevoegdheden van
het parlement, de ministers
en de Koningin. Daarin staat
ook hoe gemeenten en provincies
moeten functioneren, hoe wetten
worden gemaakt en hoe de rechtspraak
in zijn werk gaat. Maar belangrijk
is ook dat de grondrechten
en plichten van alle Nederlanders
in de Grondwet staan opgenomen.
Grosse
Een gewaarmerkt afschrift
van een vonnis
dat voor de partijen
bestemd is.
H
HALT
Afkorting voor Het Alternatief.
Het Halt-bureau
kan onbetaald werk opdragen
als alternatief voor een boete
of gevangenisstraf bij kleine
vergrijpen zoals vernielingen
of diefstalletjes onbetaald
werk opdragen. Halt is er
alleen voor jeugdige daders.
Het werk dat moet worden gedaan
heeft zoveel mogelijk te maken
met de aangerichte schade,
bijvoorbeeld het verwijderen
van graffiti. Als het werk
goed is gedaan, is daarmee
de zaak afgedaan en volgt
er geen oproep meer om voor
de kinderrechter
te verschijnen.
Handelsnaamrecht
Het handelsnaamrecht (handelsnaamwet)
biedt bescherming aan het
voeren van een handelsnaam
van een onderneming in een
bepaald gebied of gedeelte
van een gebied voor een bepaalde
categorie van diensten of
waren. Een handelsnaam wordt
geregistreerd in het handelsregister
bij de Kamer van Koophandel
in uw regio. De handelsnaam
mag niet misleidend zijn omtrent
het eigendom of de rechtsvorm
van de onderneming. Tevens
is een vereiste dat de handelsnaam
zich enigszins moet onderscheiden
om voor bescherming in aanmerking
te kunnen komen. Een bakkerij
die als handelsnaam Bakker
voert kan niet als zodanig
beschermd worden. Het handelsnaamrecht
biedt geen bescherming aan
logo's en/of tekens. Het handelsnaamrecht
verkrijgt u door het handeldrijven
zelf, niet door een inschrijving
bij de Kamer van koophandel.
Hechtenis
Vorm van vrijheidstraf, die
bijvoorbeeld wordt opgelegd
bij overtredingen of bij het
niet betalen van een boete.
Zie ook Huis
van Bewaring.
Heenzenden
Het vrijlaten van verdachten
die in voorlopige
hechtenis zitten
of van veroordeelden die hun
straf bijna hebben uitgezeten.
Heenzendingen vinden plaats
als er te weinig cellen zijn.
Herziening
Buitengewoon rechtsmiddel
tegen onherroepelijke veroordelingen
in strafzaken. Kan bij de
Hoge
Raad worden aangevraagd
wanneer zich nieuwe feiten
en omstandigheden (novum)
hebben voorgedaan die niet
bekend waren ten tijde van
de behandeling van de zaak.
Hof / hoven
-
Zie: Gerechtshof.
Hoge
Raad
Hoogste rechtscollege in Nederland.
De Hoge Raad stelt niet meer
zelf de feiten vast, maar
bekijkt of het gerechtshof
bij zijn beslissing het recht
goed heeft toegepast. Voor
meer informatie: De
Hoge Raad der Nederlanden.
Hoger
beroep
Het opnieuw behandelen
van een zaak door een hogere
rechter.
Huisarrest
Experiment waarbij een veroordeelde
zijn straf thuis mag uitzitten.
Door een elektronische chip
in een niet te verwijderen
enkelband kan op afstand worden
gecontroleerd of een veroordeelde
zich aan zijn huisarrest houdt.
Wordt ook 'elektronisch toezicht'
genoemd.
Huis van bewaring
Gebouw waar verdachten
zitten die nog niet zijn voorgekomen
en die in voorlopige
hechtenis zitten.
Ook bestemd voor personen
die een licht vergrijp hebben
begaan en daarvoor een hechtenisstraf
kregen en voor passanten die
wachten op een plek in een
TBS-kliniek.
Huiszoeking
Het doorzoeken van een woning
om goederen in beslag te nemen.
Hulpofficier van justitie
Hogere politieman met speciale
opleiding en speciale bevoegdheden
die bij opsporing en vervolging het
Openbaar
Ministerie assisteert.
Huwelijksgoederenregister
Openbaar register bij de rechtbank
waarin de huwelijkse voorwaarden
zijn vermeld.
I
Immateriele
schade
Schade die veroorzaakt wordt
door verdriet, smart of geestelijk
gemis. Deze schade is (in
tegenstelling tot materiele
schade) niet direct
in geld uit te drukken. De
vergoeding die wordt uitgekeerd
om immateriele schade te vergoeden
heet smartengeld.
Inbewaringstelling
1. In het strafrecht: voorlopige
hechtenis in opdracht
van de rechter-commissaris;
2. In het vreemdelingenrecht:
opsluiting van iemand die
niet over geldige verblijfspapieren
beschikt;
3. In het kader van de Wet
Bijzondere Opneming Psychiatrische
Ziekenhuizen: gedwongen opname
in een psychiatrische inrichting
van iemand die psychisch gestoord
is en een gevaar vormt voor
zichzelf of zijn omgeving.
Incidenteel
tussengeschil
Voorval in een procedure dat
de gewone voortgang van het
proces ophoudt.
Incidenteel appèl
Hoger
beroep, ingesteld
nadat de wederpartij ook al
appel
heeft ingesteld tegen dezelfde
beslissing.
Inlichtingencomparitie
Het op bevel van de rechter
verschijnen van partijen om
inlichtingen te geven.
Insolventie
Staat waarin een persoon of
onderneming niet aan zijn
financiële verplichtingen
kan voldoen. Gaat soms vooraf
aan faillissement.
Interlocutoir vonnis
Tussenvonnis waarbij
de rechter een bewijsopdracht,
persoonlijke verschijning
van partijen, nadere inlichtingen
of onderzoek beveelt waarvan
de beslissing van de zaak
afhankelijk kan zijn.
Inverzekeringstelling
Het vasthouden van de verdachte
indien dat nodig is voor het
onderzoek. De (hulp)officier
van justitie beslist
hierover. De inverzekeringstelling,
die drie dagen duurt, kan
worden bevolen bij middelzware
en zware misdrijven en kan
eenmaal met drie dagen worden
verlengd. Daarna kan voorlopige
hechtenis volgen.
J
Jeugdstrafrecht (of kinderstrafrecht)
Strafrecht voor jongeren tussen
de 12 en 18 jaar. Kinderen
jonger dan 12 jaar kunnen
niet strafrechtelijk worden
vervolgd. Bij het jeugdstrafrecht
vinden zittingen achter gesloten
deuren plaats. De leeftijdsgrenzen
kunnen variëren. 16- en 17-jarigen
kunnen volgens de regels van
het volwassenenstrafrecht
worden berecht als het delict
of hun persoonlijkheid daar
aanleiding voor geeft. Jongeren
van 18 tot 20 jaar kunnen
op grond van hun persoonlijkheid
volgens de regels van het
jeugdstrafrecht berecht worden.
De rechter bepaalt welk recht
van toepassing is.
Jurisprudentie
Geheel van uitspraken van
rechters. De jurisprudentie
vormt een richtlijn voor de
rechtspraak in latere, soortgelijke
gevallen.
Justitia, Vrouwe Justitia
Godin der gerechtigheid in
het oude Rome. Vaak afgebeeld
op met blinddoek, weegschaal
en zwaard.
Justitiabele rechtzoekende
Verzamelnaam voor
eiser,
gedaagde,
verdachte,
verzoeker etc.
Justitie
Verzamelnaam voor
functies die zich binnen de
overheid bezighouden met de
handhaving van het recht.
Lees meer over het werkveld
op http://www.justitie.nl/.
Justitiele Documentatiedienst
Dienst die na veroordeling
misdrijven op naam registreert
en deze strafrechtelijke gegevens
onder bepaalde voorwaarden
verstrekt (bijvoorbeeld ten
behoeve van een Verklaring
omtrent het gedrag).
K
Kamer
Onderdeel van een rechterlijk
college, zoals een strafkamer,
belastingkamer, vreemdelingenkamer
of militaire
kamer. Zie ook:
Enkelvoudige
kamer en Meervoudige
kamer.
Kantonrechter
De kantonrechter behandelt
zowel civiele
zaken als strafzaken.
Het is een alleensprekende
rechter die zaken als overtredingen
uit het strafrecht, arbeidszaken,
huurzaken en zaken onder de
€ 5000 behandelt. Vroeger
was het kantongerecht een
apart gerecht naast de rechtbanken,
gerechtshoven
en de Hoge
Raad. De kantongerechten
zijn opgegaan in de rechtbanken.
De term kantonrechter is echter
blijven bestaan.
Kantonrechtersformule
Afspraken tussen de kantonrechters
over de wijze waarop de hoogte
van een vergoeding bij een
ontbinding van een arbeidsovereenkomst
wordt berekend.
Kinderrechter
Rechter die strafzaken tegen
minderjarigen (12-18 jaar)
behandelt.
Kinderstrafrecht
Zie: Jeugdstrafrecht
Klachtdelict
Delict dat alleen vervolgd
kan worden als er een klacht
is ingediend, bijv. in geval
van belediging.
Kort geding
Procedure om in een spoedeisende
zaak snel een beslissing van
de rechtbank
te krijgen. Dit is een voorlopige
uitspraak. Hierna kunnen de
partijen alsnog naar de rechtbank
gaan om de zaak voor te leggen
(de 'bodemprocedure'), maar
in de praktijk komt dat niet
veel voor. De partijen leggen
zich meestal neer bij de uitkomst
van het kort geding.
Kracht van gewijsde
Een vonnis
heeft kracht van gewijsde
als daartegen geen beroep
meer mogelijk is.
Kwalificatie in het
strafrecht
De vaststelling van de aard
van een strafbare handeling
door de wettelijke benaming
te geven en het artikel waarin
die handeling strafbaar is
gesteld.
L
Landsadvocaat
Zelfstandig advocaat
die het rijk adviseert of
namens het rijk optreedt als
raadsman.
Leerstraf
Het verplicht volgen van een
cursus of training als alternatieve
straf voor jeugdigen,
met de bedoeling er iets van
op te steken.
Legalisatie
Wettiging; verklaring van
echtheid.
Lik-op-stuk
Snel afhandelen van zaken
door politie en justitie.
De wetsovertreder krijgt meteen
een acceptgiro voor de boete
of een dagvaarding om op de
zitting te komen.
Litispendentie
De situatie dat een geschil
al bij een andere rechter
in behandeling is.
Lijdelijk
In het civiele
recht is 'de rechter
lijdelijk'. Dat betekent dat
hij alleen beslist op de geschilpunten
die de partijen zelf naar
voren brengen en een afwachtende
houding aanneemt. In het strafproces
en het bestuursproces is de
rechter daarentegen leidend.
Hij onderzoekt de zaak die
aan hem wordt voorgelegd.
M
Maatregel
Een maatregel kan worden opgelegd
na het begaan van een strafbaar
feit. Er kunnen maatregelen
worden opgelegd in plaats
van een straf of naast een
straf. Voorbeelden zijn: terbeschikkingstelling,
plaatsing in een psychiatrisch
ziekenhuis, ontneming van
wederrechtelijk verkregen
voordeel, onttrekking van
voorwerpen aan het verkeer.
Magistratuur
Alle leden van de rechterlijke
macht, dus rechters (zittende
magistratuur) en de leden
van het Openbaar
Ministerie (staande
magistratuur).
Materiële schade
Schade die direct in geld
is uit te drukken.
Mediation
Alternatieve methode om geschillen
buiten de rechter om op te
lossen. Ook: alternatieve
geschilbeslechting of ADR.
Zie ook voor meer infornatie:
Mediation.
Meervoudige kamer
Een kamer van een gerecht,
bestaande uit ten minste drie
rechters. De meervoudige kamer
beslist over zware of ingewikkelde
zaken. Zie ook: Enkelvoudige
kamer.
Meineed
Valse eed. Getuigen
die opzettelijk niet de waarheid
spreken bij de rechtbank,
maken zich schuldig aan meineed.
Memorie
van Grieven
Datgene wat de eiser
vordert in een hoger
beroep procedure.
Merkenrecht
Bescherming via het merkenrecht
(o.a. Eenvormige Beneluxwet
op de merken) wordt verkregen
voor Individuele merken en
Collectieve merken
Militaire kamer
De rechtsprekende instantie
die belast is met de behandeling
van strafzaken die zijn begaan
door militairen. Deze kamer
is ondergebracht bij de rechtbank Arnhem. Als het
een meervoudige behandeling
betreft, bestaat de militaire
kamer uit twee rechters en
een militair lid. Het militair
lid is een officier van één
van de krijgsmachtonderdelen.
Minuut
Origineel exemplaar van een
gerechtelijk stuk (bijvoorbeeld
een vonnis), dat blijft bij
degene die het heeft opgesteld
(griffier).
Misdrijf
Zwaar strafrechtelijk vergrijp.
De strafwetgeving onderscheidt
overtredingen
en misdrijven. Overtredingen
worden in de regel berecht
door de sector kanton van
de rechtbank,
misdrijven door de strafsector
van de rechtbank.
Mondeling vonnis
Vonnis dat meteen na de behandeling
wordt uitgesproken.
Moord
Het opzettelijk en volgens
plan (met voorbedachten rade)
iemand van het leven beroven.
Maximale straf: levenslang.
Zie ook: Doodslag.
Mulder-afdoening
Procedure om buiten het strafrecht
om lichte verkeersovertredingen
administratief af te doen.
N
Ne bis in idem
(letterlijk: niet tweemaal
voor hetzelfde) - Latijnse
term in het strafrecht voor
het beginsel dat iemand niet
twee keer voor hetzelfde feit
kan terechtstaan en mag worden
gestraft. Behandeling in hoger
beroep betekent
niet dat iemand voor de tweede
keer terechtstaat, want die
procedure maakt deel uit van
dezelfde rechtsgang. (Art
63 SR)
Niet-ontvankelijk
Niet vatbaar voor berechting.
De niet-ontvankelijkheid wordt
bepaald door de rechter, bijvoorbeeld
omdat een zaak te lang heeft
gelegen of omdat de termijn
waarbinnen het beroep binnen
had moeten zijn, is overschreden.
In het strafrecht kan ook
het Openbaar
Ministerie niet
ontvankelijk zijn als bijvoorbeeld
de opsporing en vervolging
niet fatsoenlijk zijn verlopen.
Nietigverklaring
Oordeel van de rechter
dat een vorige uitspraak van
een lagere rechter niet geldig
is. In het strafrecht kan
een dagvaarding
ook nietig worden verklaard
Non-refoulement
Het niet mogen terugsturen
van asielzoekers vanwege de
gevaren die hen bedriegen
in het land van herkomst.
Noodweer
Het plegen van een strafbaar
feit om jezelf of een ander
te beschermen tegen een onmiddellijke
bedreiging. De verdediging
mag niet verder gaan dan noodzakelijk
is. Wanneer noodweer is vastgesteld,
is er geen sprake van een
strafbaar feit.
Noodweer-exces
Als iemand de grens overschrijdt
van de noodzakelijke verdediging
(noodweer), bijvoorbeeld omdat
hij in paniek raakt, kan sprake
zijn van noodweer exces. De
dader is dan niet strafbaar.
Novum
nieuw feit.
O
Officier van justitie
Vertegenwoordiger van het
Openbaar
Ministerie in de
rechtszaal. De officier van
justitie heeft de leiding
van het opsporingsonderzoek
(strafzaken). Afhankelijk
van de resultaten van dit
onderzoek zal hij besluiten
de zaak voor de rechter te
brengen (te dagvaarden), een
schikking aan te bieden of
de zaak te seponeren (bijvoorbeeld
bij gebrek aan bewijs). Bij
een strafzitting krijgt hij
het woord voor het zogenaamde
requisitoir. De officier van
justitie geeft daarin aan
welke feiten naar zijn mening
bewezen moeten worden verklaard
en welke straffen of maatregelen
daarvoor moeten worden opgelegd.
OM
Gebruikelijke afkorting voor
Openbaar
Ministerie.
Onderbewindstelling
Maatregel van de kantonrechter
om het goederenbeheer van
personen die daar zelf niet
meer voor kunnen zorgen over
te dragen aan een bewindvoerder.
Ondercuratelestelling
Het benoemen van een curator
voor een meerderjarig persoon
die zijn financiële zaken
door lichamelijke of geestelijke
oorzaken niet meer goed zelf
kan regelen.
Ondertoezichtstelling
Maatregel van de kinderrechter
om kinderen te onttrekken
aan het ouderlijk gezag door
ze onder toezicht te stellen
van een plaatsvervangend voogd.
Onherroepelijk
Niet te herroepen, niet te
veranderen. Een uitspraak
is onherroepelijk als de rechtzoekende
geen beroep
of cassatie
meer kan instellen, bijvoorbeeld
omdat de termijn waarbinnen
men beroep moet instellen
verlopen is. De zaak is dan
helemaal afgedaan.
Onrechtmatig bewijs
Bewijs dat het Openbaar
Ministerie niet
volgens de regels van het
recht heeft verkregen.
Ontoerekeningsvatbaar
Het niet toerekenen van een
strafbaar feit aan de dader
vanwege zijn psychische toestand.
Ontslag van rechtsvervolging
Beslissing van de rechter
als hij vindt dat de verdachte
het telastegelegde feit wel
heeft gepleegd, maar dit feit
(zoals in geval van noodweer)
of de verdachte (zoals bij
psychische stoornis of noodweer
exces) niet strafbaar
is.
Onvoorwaardelijke straf
Straf die daadwerkelijk uitgevoerd
wordt. Zie ook: voorwaardelijke
straf.
Openbaar
Ministerie
Valt onder het ministerie
van Justitie. Geeft leiding
aan het opsporingsonderzoek
van de politie en vervolgt
de verdachten. Zie ook: Officier
van justitie.
Openbare registers
Door de overheid bijgehouden
registers zoals het faillissementsregister
en het huwelijksgoederenregister.
Deze zijn door iedereen in
te zien.
Opportuniteitsbeginsel
Het uitgangspunt dat een officier
van justitie zelf
beslist of een strafbaar feit
wordt vervolgd. Als de officier
beslist om niet te vervolgen
dan kan een belanghebbende
daarover een klacht indienen
bij het gerechtshof
met het verzoek alsnog opdracht
te geven tot vervolging.
Opposant
Procespartij die verzet aantekent
na kennisname van een vonnis
dat hem aangaat maar dat in
zijn afwezigheid is uitgesproken
(verstekvonnis).
Overtreding
Licht strafrechtelijk
vergrijp. De strafwetgeving
onderscheidt overtredingen
en misdrijven. Overtredingen
worden in de regel berecht
door de sector kanton van
de rechtbank,
misdrijven door strafsector
van de rechtbank.
P
Parket
Een regiokantoor van het Openbaar
Ministerie. Op het parket
werken de offi cieren van
justitie en ondersteunend
personeel onder leiding van
een hoofdoffi cier van justitie.
Passant
Een veroordeelde die na het
uitzitten van zijn straf moet
wachten op een plek in een
TBS-kliniek.
Deze wachttijd wordt doorgebracht
in het huis
van bewaring. De
passant kan hier een schadevergoeding
voor eisen.
Penitentiaire
inrichting
Gevangenis of huis
van bewaring.
Peremptoire termijn
Laatste termijn in een procedure
waarna geen uitstel meer wordt
verleend.
Persisteren
volharden bij een eis
of stelling; de eis onveranderd
handhaven ondanks hetgeen
de tegenpartij aanvoert.
Piketdienst
Regeling dat elke verdachte,
vreemdeling of psychiatrische
patiënt die in bewaring wordt
gesteld op het politiebureau
of in een psychiatrisch ziekenhuis
automatisch wordt bezocht
door een advocaat om zijn
of haar rechten te bespreken.
Plaatsopneming
Een bezichtiging door de rechter
op de plaats waar de oorzaak
van het geschil zichtbaar
is of het geschil zich afspeelt.
In een civiele
procedure wordt
dit descente genoemd, in het
strafproces
schouw .
Pleidooi
Mondelinge toelichting op
het in het geding ingenomen
standpunt.
"Pluk-ze"
Populaire benaming voor de
maatregel die inhoudt dat
tijdens of na een strafproces
het financiele voordeel wordt
afgenomen dat men heeft verkregen
door het plegen van een strafbaar
feit.
Politierechter
Alleensprekende rechter van
de rechtbank
in strafzaken die niet zo
ingewikkeld zijn en waarin
niet meer dan één jaar gevangenisstraf
wordt geëist.
Preparatoir vonnis
Tussenvonnis waarbij
de rechter partijen vraagt
om stukken over te leggen.
President
De voorzitter van een rechtbank,
een gerechtshof
en van de Hoge
Raad heet president.
Ook de rechter die een zitting
van een rechtbank of hof voorzit
wordt president of voorzitter
genoemd.
Preventieve
hechtenis
Verzamelnaam voor de begrippen
bewaring,
gevangenhouding
en gevangenneming.
Primair
Eerste vordering / tenlastelegging
of verzoek. Met een primaire
vordering wordt aangegeven
welke vordering de belangrijkste
is in een reeks. Zie ook Subsidiair.
Principaal beroep
Het eerst ingestelde hoger
beroep in tegenstelling
tot het incidenteel
beroep.
Proceskostenveroordeling
Bedrag dat de verliezende
partij moet betalen aan de
winnende partij als compensatie
voor de kosten die gemaakt
zijn voor een advocaat
en griffierechten.
Als er niet echt sprake is
van winnen of verliezen (zoals
in het personen- en familierecht)
worden de kosten gecompenseerd.
Dat betekent dat ieder zijn
eigen kosten draagt.
Proces-verbaal
1. Schriftelijk verslag van
hetgeen op rechtszittingen
aan de orde is gekomen.
2. Officieel schriftelijk
verslag van politieambtenaren
met feiten die ze hebben waargenomen
en met een verklaring die
ze hebben opgetekend uit de
mond van een verdachte
of getuige;
Procureur
Advocaat die een collega
inschakelt indien een rechtszaak
niet in zijn eigen arrondissement
gehouden wordt. De taak van
een procureur is ervoor te
zorgen dat alle noodzakelijke
processtukken bij de rechtbank
en de advocaat terechtkomen.
De advocaat blijft verantwoordelijk
voor de rechtszaak en voert
ook het woord. Een procureur
mag alleen stukken inleveren
bij de rechtbank waar hij
staat ingeschreven. Bij een
civiele
procedure bij de
rechtbank, het gerechtshof
en de Hoge
Raad is procureurstelling
verplicht.
Procureur-generaal
(PG) - Lid van het College
van Procureurs-Generaal, de
landelijke leiding van het
OM.
Procureur-generaal
(PG) bij de Hoge Raad - Hoofd
van het parket bij de
Hoge
Raad. Bij de Hoge
Raad vervult het parket
een andere rol dan bij de
rechtbank
en het gerechtshof.
Leden van het parket
eisen hier geen straf, maar
adviseren de Hoge Raad wat
moet gebeuren; in civiele
zaken, strafzaken
en belastingzaken.
Pro-Deoadvocaat
Vroeger kreeg de minder draagkrachtige
burger een gratis (pro Deo)
advocaat.
Tegenwoordig betaalt een rechtzoekende
in civiele en bestuursrechtelijke
zaken een van het inkomen
afhankelijke eigen bijdrage
voor de advocaat.
Alleen in strafzaken, als
een verdachte in voorarrest
zit, krijgt hij nog (automatisch)
een pro-Deoadvocaat toegewezen.
In de rechtszaal wordt gesproken
over een 'toegevoegd advocaat'.
Proeftijd
De rechter kan iemand
tot een voorwaardelijke
straf veroordelen.
De straf wordt dan niet uitgevoerd,
mits de verdachte
zich gedurende een bepaalde
periode, de proeftijd, aan
een aantal afspraken houdt
en niet opnieuw in de fout
gaat. Deze voorwaarden zijn
door de rechter in zijn vonnis
opgelegd.
Pro-formazitting
Zitting waarop een zaak niet
inhoudelijk wordt behandeld.
Een pro-formazitting is nodig
als een zaak binnen een bepaalde
termijn op een zitting moet
zijn geweest, maar het nog
te vroeg is om deze inhoudelijk
te behandelen.
Prorogatie
De mogelijkheid om in het
civiel
procesrecht met
de tegenpartij overeen te
komen dat een geschil direct
zal worden voorgelegd aan
een hogere rechter.
R
Raadkamer
1. Rechterlijk college dat
strafzaken
behandelt waarvoor in de regel
geen openbare zitting is voorgeschreven.
Denk bijvoorbeeld aan klachten
niet-vervolging (het hof oordeelt
dan over de vraag of een verdachte
moet worden vervolgd als het
OM
daartoe niet besluit).
2. Onderling beraad tussen
de rechters die een zaak behandelen
na de openbare zitting om
het vonnis
vast te stellen.
Raadsheer
Rechter bij het gerechtshof
of de Hoge
Raad. Ook een vrouwelijke
raadsheer wordt gewoon raadsheer
genoemd, want met een raadsvrouw/raadsman
wordt een advocaat
bedoeld.
Raadsman
Advocaat.
Raadsvrouw
Vrouwelijke advocaat.
Raad van State
Hoogste adviescollege van
de staat dat adviseert over
alle wetsontwerpen en algemene
maatregelen van bestuur; de
Afdeling Bestuursrechtspraak
van de Raad van State beslist
in hoogste instantie in geschillen
over besluiten van overheidsorganen.
Raad voor de Kinderbescherming
Orgaan van het ministerie
van Justitie, gevestigd in
elke arrondissementshoofdplaats.
De raad behartigt de belangen
van minderjarigen die dat
nodig hebben en adviseert
de kinderrechter
bij verzoeken om ondertoezichtstelling
en uithuisplaatsing. Voor
meer informatie: http://www.kinderbescherming.nl/
Raad
voor Rechtsbijstand
Instantie die
beslist of een rechtzoekende
in aanmerking komt voor gesubsidieerde
rechtsbijstand. Zie ook: Pro-Deoadvocaat.
Voor meer informatie: http://www.rvr.org/
Raad voor de rechtspraak
De Raad voor de rechtspraak
bestaat sinds 1 januari 2002
en vormt de schakel tussen
de minister van Justitie en
de gerechten.
De Raad heeft als opdracht
te bevorderen dat de gerechten
hun rechtsprekende taak goed
kunnen vervullen.
RAIO
Rechterlijk ambtenaar in opleiding.
Rechtbank
Rechtsprekend orgaan dat in
eerste aanleg oordeelt over
zaken zoals echtscheidingen,
misdrijven, geldvorderingen,
en de meeste bestuursrechtelijke
geschillen. Ook wordt met
het begrip rechtbank het gebouw
aangeduid waarin de rechtbank
zetelt. Zie ook: kaart
gerechtelijke indeling.
Rechter-commissaris
(RC) 1. Rechter die het onderzoek
naar één of meer strafbaar
feiten leidt.
2. In faillissementen houdt
de RC toezicht op het beheer
van de failliete boedel.
Rechterlijke
macht
Rechters en officieren
van justitie. De
rechters worden tot de zittende magistratuur gerekend en de officieren van justitie
tot de staande
magistratuur. De
rechter blijft zitten tijdens
de zitting, de officier van
justitie voert staande het
woord.
Recidive
Herhaling van strafbaar gedrag.
Reclassering
Instelling die het herintreden
in de maatschappij van veroordeelden,
wil bevorderen. Geeft ook
voorlichting aan de rechter
over de persoon van de verdachte.
Reconventie
Tegeneis; door de gedaagde
tegelijk met de conclusie
van antwoord ingediende
vordering.
Redelijkheidsbeginsel
Algemeen beginsel van behoorlijk
bestuur dat voorschrijft dat
een bestuursorgaan bij het
nemen van de beslissing alle
belangen tegen elkaar af moet
wegen.
Referte
Conclusie van een partij of
verdachte,
inhoudend dat men geen bezwaren
tegen een vordering of verzoek
kan aanvoeren en het oordeel
daarover aan de beslissende
rechter over laat.
Rekest
Verzoekschrift.
Relatieve competentie
Geeft aan in welke plaats
in Nederland een procedure
gestart moet worden. Zie ook: Absolute
competentie.
Repliek
Datgene wat de eiser
aanvoert ter weerlegging van
hetgeen de gedaagde
in de conclusie
van antwoord heeft
gesteld (civiele
zaken).
Requestrant
(of rekwestrant) Verzoeker
in een rechtszaak.
Requirant
Degene die een vordering indient.
Requireren
Het ter zitting eisen van
een straf of maatregel door
de officier
van justitie.
Requisitoir
De aanklacht van de officier
van justitie tijdens
een strafproces
waarin hij de feiten op een
rij zet, zijn mening geeft
over het bewijs en op grond
daarvan een bepaalde straf
eist. De officier van justitie
kan ook vrijspraak vragen.
Ressort
Rechtsgebied. Nederland is
onderverdeeld in 5 ressorten,
die vervolgens weer zijn onderverdeeld
in arrondissementen (19).
Elk ressort heeft een eigen
gerechtshof.
Ressortsparket
Kantoor van het Openbaar
Ministerie bij
het gerechtshof.
Rogatoire commissie
Getuigenverhoor dat in opdracht
van de behandeld rechter door
een andere instantie (meestal
een rechtbank
in het buitenland) wordt uitgevoerd.
Rol
Een lijst van de zaken die
op de zitting behandeld worden,
waarbij aangegeven wordt welke
stukken uitgewisseld moeten
worden tussen partijen.
Rolzaak
Procedure die (in beginsel)
door een dagvaarding
wordt aangebracht voor de
civiele rechter.
Rolzitting
Zitting in civiele zaken waar
procedurele beslissingen worden
genomen en de stukken van
de partijen worden uitgewisseld.
Royement / royeren
Schrappen, doorhalen; het
afbreken van een lopende procedure
omdat er een oplossing is
bereikt.
S
Sanctie
Straf of maatregel die wordt
toegepast als rechtsregels
worden overschreden.
Schikking
Tussentijdse overeenkomst
tussen partijen waarmee het
conflict is opgelost voordat
de civiele of bestuursrechter
een uitspraak heeft gedaan.
Schikkingsvoorstel
Bevoegdheid van politie of
de officier
van justitie om
een verdachte
van een strafbaar feit aan
te bieden een bepaald bedrag
te betalen. Als de verdachte
daarop ingaat, hoeft hij niet
terecht te staan.
Schouw
Wat in het civiel
recht een descente
of plaatsopneming
wordt genoemd, heet in het
strafprocesrecht
een schouw:
een bezichtiging op de plaats
van het delict.
Seponeren
Bevoegdheid van de politie
of officier
van justitie om
de zaak niet voor de rechter
te brengen, maar te laten
rusten (sepot).
Sprongcassatie
Overeenkomst tussen partijen
inhoudende dat hun geschil
na de einduitspraak in eerste
aanleg direct (zonder hoger
beroep) in cassatie
aan de Hoge
Raad zal worden
voorgelegd.
Staande magistratuur
Vertegenwoordigers van het
Openbaar
Ministerie. Zie
ook: Rechterlijke
macht.
Strafblad
Vermelding in het strafregister
dat aantekeningen bevat over
de keren dat iemand in het
verleden verdacht werd van
strafbare feiten (met name
misdrijven)
en over de afloop daarvan
(sepot, vrijspraak, veroordeling).
Strafkamer
Eenheid van drie rechters
die binnen een rechtbank of
een gerechtshof
strafzaken behandelen.
Strafrechtspraak
Rechtspraak die zich bezighoudt
met de berechting van strafbare
feiten (overtredingen en misdrijven).
Strafregister
Register waarin wordt bijgehouden
wie wanneer verdacht werd
van welk strafbaar feit (met
name misdrijven) en over de
afloop daarvan (sepot, vrijspraak
of veroordeling). Degenen
die in het register voorkomen
"hebben een strafblad".
Subsidiair
Volgt altijd op primair;
met primair wordt de maximaal
haalbare vordering of tenlastelegging
aangegeven. Subsidiair wordt
de vordering anders geformuleerd
als verwacht wordt dat de
eerste vordering (primair)
niet tot het beoogde resultaat
zal leiden. Bijvoorbeeld:
primair wordt ten laste gelegd
dat verdachte
diefstal met geweld heeft
gepleegd; subsidiair wordt
alleen diefstal ten laste
gelegd.
Surseance van betaling
Door de rechter verleende
opschorting van betalingsverplichtingen.
T
Taakstraf
Werkstraf of leerstraf.
Tableau
Bij de rechtbank
aanwezige lijst van ingeschreven
advocaten.
Tenlastelegging
(ook telastlegging) Deel van
de dagvaarding
in strafzaken
waarin staat waar het Openbaar
Ministerie de verdachte
van beschuldigt.
Tenuitvoerlegging
1. Uitvoering van een arrest
of vonnis
desnoods met behulp van een
deurwaarder
2. In het strafprocesrecht:
de omzetting van een voorwaardelijke
straf in een onvoorwaardelijke
straf.
Terbeschikkingstelling
(tbs) - Maatregel die de rechter
kan opleggen aan een psychisch
gestoorde veroordeelde. De
terbeschikkinggestelde kan
aan dwangverpleging worden
onderworpen of moet zich aan
bepaalde aanwijzingen van
de rechter houden. Het belangrijkste
oogmerk waarmee de tbs-maatregel
wordt opgelegd is het beveiligen
van de maatschappij op korte
en langere termijn. Om de
maatschappij op korte termijn
te beveiligen verblijft de
dader
in de gesloten kliniek. Beveiliging
van de maatschappij op langere
termijn wordt gerealiseerd
door behandeling van de dader,
die er op is gericht herhaling
van het misdrijf in de toekomst
te voorkomen.
Toevoeging
Beslissing van de Raad
voor Rechtsbijstand
waarmee een rechtzoekende
voor een bepaalde procedure
een raadsman
wordt toegewezen.
Transactie
Aanbod van de officier
van justitie aan
de verdachte
om een boete te betalen. Als
de verdachte de boete betaalt,
dan ziet de offi cier af van
verdere strafvervolging. Zie
ook: Schikkingsvoorstel.
Tussenkomst
Zich op eigen initiatief als
(derde) partij stellen (tussenkomen)
in een lopende rechtszaak.
Tussenvonnis
Vonnis waarbij de rechter
geen eindbeslissing geeft,
maar bijvoorbeeld een bewijsopdracht
of onderzoek beveelt waarvan
de beslissing van de zaak
afhankelijk kan zijn.
U
Uitvoerbaar bij voorraad
De mogelijkheid om een uitspraak
onmiddellijk uit te voeren
hoewel de hoofdzaak of het
hoger
beroep nog niet
is afgedaan. Het instellen
van beroep heeft in dit geval
geen opschortende werking.
V
Verbeurdverklaren
De rechter kan bepalen dat
een veroordeelde als bijkomende
straf de spullen kwijtraakt
die bij hem in beslag
zijn genomen.
Verdachte
Iemand over wie aanwijzingen
bestaan dat hij mogelijk een
strafbaar feit heeft gepleegd.
De wet spreekt over "een redelijk
vermoeden van schuld". Een
verdachte wordt pas dader
genoemd nadat hij is veroordeeld.
Verhaal
Het recht om een betaling
geheel of gedeeltelijk bij
een ander in rekening te brengen.
Bijvoorbeeld de sociale dienst
die een bijstandsuitkering
mag verhalen op de ex-partner.
Verjaring
De termijn na afloop waarvan
een recht ontstaat of juist
verloren gaat.
Verplichte procesvertegenwoordiging
Beginsel dat een burger alleen
een proces mag voeren als
hij door een advocaat
of procureur
vertegenwoordigd wordt. Dit
geldt alleen in civiele zaken
bij de rechtbank,
het gerechtshof
en de Hoge
Raad.
Verschoningsrecht
Het recht dat een getuige
op grond van zijn familierelatie
met de verdachte
of op grond van zijn beroep
heeft om vragen van de rechter
onbeantwoord te laten. Een
getuige mag zich ook verschonen
van het geven van een antwoord
als hij zichzelf daardoor
zou belasten.
Verstekvonnis of bij verstek
veroordeeld zijn
Veroordeling die wordt uitgesproken
terwijl de gedaagde
of verdachte
niet op de zitting is.
Vertrouwensbeginsel
Algemeen beginsel van behoorlijk
bestuur dat voorschrijft dat
een burger erop moet kunnen
vertrouwen, dat een bepaalde
toezegging van een bestuursorgaan
ook nagekomen wordt.
Vervangende hechtenis
Aantal dagen dat de veroordeelde
moet vastzitten als hij zijn
boete niet betaalt. Wanneer
een boete wordt opgelegd,
wordt er meteen bij vermeld
aan hoeveel dagen vrijheidsstraf
dit gelijkstaat.
Vervroegde invrijheidstelling
In de regel wordt een veroordeelde
na twee/derde van de gevangenisstraf
uitgezeten te hebben vervroegd
in vrijheid gesteld. Vervroegde
invrijheidstelling vindt niet
plaats bij straffen van minder
dan zes maanden, in het jeugdstrafrecht
en bij een levenslange gevangenisstraf.
Verzekering
Zie: Inverzekeringstelling.
Verzet
Bezwaar tegen een uitspraak
dat iemand kan indienen die
bij verstek
(afwezigheid) veroordeeld
is.
Voeging
Het samenvoegen van verschillende
strafbare feiten tot één
strafzaak of (in het civiele
recht) het samenvoegen
van twee procedures die tussen
dezelfde personen lopen en
hetzelfde onderwerp betreffen,
dan wel verbonden zijn met
elkaar.
Vonnis
Een uitspraak in een procedure
die begint met een dagvaarding.
Zie ook: Beschikking
Voorarrest
Het totaal aantal dagen dat
iemand doorbrengt in politiecel
of Huis
van Bewaring voorafgaand
aan de zitting en uitspraak.
De dagen die iemand in voorarrest
heeft doorgebracht worden
van de straf afgetrokken.
Voorgeleiding
Verhoor van de verdachte
door de officier
van justitie om
vast te stellen of het Openbaar
Ministerie de rechter
moet vragen om de verdachte
in voorlopige
hechtenis te nemen.
Voorlopig getuigenverhoor
Iemand die overweegt een civiele
procedure te beginnen,
kan aan de rechtbank
een voorlopig getuigenverhoor
vragen. Dit verhoor dient
om de kansen bij een rechtszaak
beter in te kunnen schatten,
of om te voorkomen dat bewijs
verloren gaat (door vertrek
of overlijden van een getuige
bijvoorbeeld).
Voorlopige
hechtenis
Verzamelnaam voor de begrippen
bewaring,
gevangenhouding en gevangenneming.
Voorlopige voorziening
Een voorlopige beslissing
in spoedeisende zaken die
gezien kan worden als voorschot
op de eindbeslissing of als
tijdelijke regeling tot de
eindbeslissing er is. Bijvoorbeeld
de voorlopige regeling bij
wie de kinderen verblijven
tijdens de behandeling van
de echtscheidingsprocedure.
Voorwaardelijke straf
Straf die pas uitgevoerd wordt
als de veroordeelde zich niet
aan bepaalde voorwaarden houdt.
Als voorwaarde geldt altijd
dat de verdachte
zich niet binnen de proeftijd
opnieuw aan een strafbaar
feit schuldig mag maken. De
proeftijd bedraagt meestal
twee jaar. Als bijzondere
voorwaarde kan bijvoorbeeld
worden opgelegd dat de verdachte
contact moet houden met de
reclassering. Als de verdachte
de opgelegde voorwaarden niet
nakomt, kan de officier van
justitie bij de rechter eisen
dat de voorwaardelijk opgelegde
straf alsnog ten uitvoer wordt
gelegd.
Vormverzuim
Het verwaarlozen of niet in
acht nemen van vormvoorschriften
in een proces of door een
bestuursorgaan. Ook wel 'procedurefout'
genoemd.
Vrijwaring
De gedaagde
in een civiel
proces kan een
derde partij bij de procedure
betrekken omdat die ook met
de zaak te maken heeft, met
het doel dat de negatieve
gevolgen van de uitkomst van
het geschil op die derde kunnen
worden verhaald. Dat heet
'oproepen in vrijwaring'.
W
Wederrechtelijk onrechtmatig
in strijd met
het recht.
Werkstraf
Onbetaalde arbeid die wordt
opgelegd door de strafrechter
in plaats van een gevangenisstraf.
Het werk wordt meestal verricht
in ziekenhuizen, bejaardencentra,
kinderboerderijen, sportclubs,
gemeenten e.d. Zie ook Taakstraf
en Leerstraf.
Wraking
Verzoek aan de rechtbank om
een rechter of raadsheer
in een bepaalde zaak te vervangen,
omdat hij partijdig zou zijn.
Z
Zittende magistratuur
Aanduiding voor de rechters.
Zie ook Rechterlijke
macht.